“Cách Đấm Bốc” của Joe Louis PHẦN 1: NỀN TẢNG KỸ THUẬT

“Cách Đấm Bốc” của Joe Louis PHẦN 1: NỀN TẢNG KỸ THUẬT

"Cuốn sách vẫn còn được tái bản. Bạn có thể lên Amazon ngay bây giờ và mua một bản mới tinh, được đổi tên, đóng gói lại. Nhưng tôi thích bản cũ của mình. Nó đến thẳng từ thời đại của Joe, đã trải qua hành trình 70 năm để đến tay tôi. Nó được in vào cuối năm 1948, những tháng ngày hoàn hảo sau khi Joe Louis hủy diệt Jersey Joe Walcott trong trận tái đấu sau cuộc chạm trán đầy tranh cãi trước đó, sau 25 lần bảo vệ đai thành công nhưng trước khi bước vào màn tái xuất định mệnh sau 2 năm (Thua Ezzard Charles). Một huyền thoại, một anh hùng, chưa từng có ai như ông, và có lẽ sẽ chẳng bao giờ có lại.

Được chắp bút bởi Edward J. Mallory, Cách Đấm Bốc không hoàn toàn là lời của Joe, nhưng nó nắm bắt được tinh hoa kỹ thuật của ông. Không ai—không Louis, không Mallory, càng không phải tôi—có thể biến thứ hoàn mỹ và phi thường như võ sĩ Joseph Louis Barrow (tên đầy đủ của Joe Louis) thành một câu chuyện trọn vẹn chỉ bằng ngôn từ. Dù Homer từng miêu tả tuyệt vời trận đấu giữa Epeus và Eurylas, ông cũng không thể truyền tải vẻ huy hoàng của Joe Louis khi thi đấu. Với tôi, nhiệm vụ này là bất khả thi.

Nhưng tôi cũng không thể diễn tả được kỳ công kiến trúc của Cầu Ambassador (Cây cầu treo trải dài hơn 2.300 m là cửa khẩu quốc tế nhộn nhịp nhất Bắc Mỹ). Nhưng từng chi tiết—ốc vít, bu lông—nếu trao cho tôi từng thứ một, tôi có thể mô tả chúng. Nếu cùng nhau nghiên cứu đủ lâu, đủ sâu, có lẽ chúng ta sẽ hiểu được quá trình xây dựng cây cầu từng cho phép ta vượt sông đến Joe Louis Arena ở Detroit.

Những "ốc vít" trong cỗ máy hoàn hảo của Joe Louis nằm trong cuốn sách này. Nếu áp dụng cuốn cẩm nang này và tự mình phân tích kết cấu, ta sẽ khám phá ra điều gì? Đó là ý tưởng ám ảnh tôi. Kết quả là bài phân tích sâu về Joe Louis, dựa chủ yếu vào Cách Đấm Bốc nhưng kết luận chỉ từ những thước phim trận đấu cùng trải qua hành trình gian nan như cuốn sách, từ thập niên 30-40 đến tay chúng ta. Sẽ có ngõ cụt và manh mối giả—tôi không xin lỗi vì điều đó. Joe cũng từng bước trên những con đường ấy, kiếm tìm sự hoàn hảo.

Truyền thuyết kể rằng trước khi hợp tác với huấn luyện viên định hình sự nghiệp, Louis từng làm việc với Holman Williams—một võ sĩ triển vọng từ Detroit. Williams (146W–31L–11D trận chuyên nghiệp), sau này trở thành một trong những tay đấm vĩ đại nhất, dù không lên đến đỉnh cao như Louis, được cho là đã trao cho ông món quà quý giá nhất—cú đâm thẳng (jab). Williams cũng dạy Louis căn bản phòng thủ và khuyến khích ông ra đòn liên hoàn: “Đừng đấm một cái rồi chờ đối thủ ngã. Đấm thêm nữa!” Ghi chép từ chính nạn nhân và khán giả may mắn kể lại cú knock-out liên hoàn đầu tiên của Louis vào năm 1932 trước Joe Thomas tại Detroit Athletic Club: hai cú jab thẳng, một right hand vào thân, kết thúc bằng right hand vào thái dương.
*(W = Win, L = Loss, D = Draw)
Nhưng huấn luyện viên Jack Blackburn (117W-24L-22D) vẫn phải vất vả khi Louis chuyển sang chuyên nghiệp. Nếu Holman Williams kém may mắn, Blackburn đã viết nên cuốn sách về điều đó. Là một trong những tay đấm xuất sắc nhất thế hệ, ông từng đấu với Joe Gans và Sam Langford, thắng mỗi người ít nhất một lần. Nhưng nghiệp đấu không mỉm cười với ông. Giữa những trận đấu huyền thoại, Blackburn chìm vào rượu và rắc rối. Ông là kẻ nguy hiểm với trái tim dữ tợn.

Khi lần đầu gặp Louis, Blackburn nổi tiếng với câu: “Một võ sĩ da màu biết đấu và không chịu đầu hàng sẽ chẳng có trận đấu nào. Tôi có lợi hơn với mấy gã da trắng kém cỏi.”

Ông đổi ý khi thấy Louis ra đòn.
“Hắn có thể vấp chân, nhưng cú jab trái đủ giết người. Nếu jab đã mạnh thế, không biết right hand sẽ ra sao?”

Điều Louis cần học từ Blackburn là di chuyển: giữ thăng bằng, di chuyển, đấu bốc. Ông biết đấm, nhưng chưa biết chiến đấu.

“Quyền Anh xây dựng trên đòn đấm và di chuyển,” trích Cách Đấm Bốc. “Nếu tư thế quá hẹp, dịch chân phải sang phải; nếu quá rộng, đưa chân phải lên trước. Đừng khóa chân trái, giữ thẳng.”

Freddie Roach gọi Louis là “tay đấm chuẩn chỉnh nhất mọi thời đại.” Đây là nền tảng đầu tiên cho phong cách hoàn hảo đó. Louis hiếm khi điều chỉnh chân trái. Xem ông, ta có cảm giác ông không muốn di chuyển nó. Cú jab trái luôn sẵn sàng trên chân trước. Nhiều người chê Louis cứng nhắc, thiếu linh hoạt—không hẳn sai, nhưng chưa đủ. Ông hy sinh sự nhanh nhẹn để tập trung vào hủy diệt; đánh đổi tốc độ chân để tăng tốc tay; không tự tạo khoảng cách mà luôn ở vị trí sẵn sàng ra đòn.

Miêu tả về di chuyển trong Cách Đấm Bốc đơn giản đến mức khi thấy hành động, ta hiểu vì sao đơn giản thường gần với thiên tài hơn phức tạp. Louis làm đúng như mô tả: dẫn chân trái, “từng inch một, chân phải theo sau, luôn giữ tư thế chuẩn.” Ông hầu như không bao giờ rời bỏ tư thế Blackburn dạy: tay phải gập, khuỷu bảo vệ sườn, “hai tay thả lỏng, sẵn sàng tấn công hoặc phòng thủ… cúi cằm.”

Cú đấm trái nổi tiếng lơ lửng của Louis sau này bị sửa bởi Max Schmeling, James J. Braddock và Tommy Farr. Nhưng tư thế đó được xây dựng từ sớm và giữ vững suốt sự nghiệp—gặp nhiều phong cách hơn bất kỳ tay đấm hạng nặng nào.

Điều này đã thấy rõ từ trận tái đấu ngày 21/2/1935 với Lee Ramage. Trận đầu, Louis hạ Ramage dù bị dẫn điểm. Trận tái đấu, Louis thể hiện nền tảng đưa ông lên đỉnh. Võ đài không phải Disney—không có cổ tích. Mọi câu chuyện được xây trên hai trụ cột: ý chí và kỹ năng.

Ramage lui về sau khi bị Louis đánh trúng nhiều. Di chuyển thiếu linh hoạt, Louis không cố vượt đối thủ. Ông không chặn góc sớm, tránh bị dẫn vòng. Thay vào đó, ông giữ mũi chân trước vuông góc với chân sau đối thủ, duy trì áp lực tâm lý và thể chất, di chuyển cùng họ, ép đối phương phạm sai lầm.

“Bạn phải di chuyển cơ thể dễ dàng để không mất thăng bằng.”

Trên phim, Louis hạ người khi tiến vào Ramage, ra jab, ngay cả khi xông tới dồn đối thủ vào dây thừng lần đầu, ông vẫn vững vàng. Những cú đấm tàn khốc được hỗ trợ bởi di chuyển có chủ đích, và chỉ vài giây sau, ông lại áp sát. Lần thứ hai Ramage bị đánh bật khỏi dây, Louis xoay thân khi đấm—tư thế vững đến mức ông sử dụng mặt phẳng chuyển động mà hạng nặng sau này chỉ thấy ở Mike Tyson. Những điều chỉnh nhỏ bằng chân sau đủ để chuyển trọng lượng đến nơi cần thiết, dập tắt khí thế Ramage.

Ramage thi đấu tốt ở nửa sau hiệp hai: di chuyển lui, jab, khá điêu luyện. Nhưng Louis chuẩn chỉnh đến mức dù không vượt trội mọi mặt, ông vẫn là bậc thầy. Thăng bằng hoàn hảo giúp ông ra đòn từ mọi vị trí—dù đang né jab hay lui về đấm móc ngắn khi Ramage cố áp sát. Ông ra đòn mà đấu thủ khác không thể vì mất thăng bằng. Louis gần như không bao giờ sai nguyên tắc. Sự hoàn hảo này khiến Ramage gục sau hai hiệp bởi right hand và left hook.

Dĩ nhiên, có điểm yếu—và không ai phơi bày chúng trong thời hoàng kim của Louis rõ hơn Billy Conn. Conn sớm nhận ra mình sẽ là rắc rối với Louis, nói với huấn luyện viên John Ray: “Cho tôi đấu hắn! Hắn chẳng đánh trúng tôi dù ném cả nắm gạo!” Conn đúng. Louis gặp khó khi đánh Conn—phần lớn do tài năng của Conn, nhưng đó là chuyện khác. Ở đây, ta tập trung vào nhà vô địch hạng nặng.

Thứ nhất, di chuyển của Conn kỷ luật như Louis. Lui về, Conn dùng bước nhỏ như Louis tiến tới, giảm sai lầm và cản đà Louis. Louis ép đối thủ tạo góc, trừng phạt sai lầm. Ông không tự tạo góc bằng chân, mà bằng uy hiếp của nắm đấm. Đây là kỹ năng khó nhất, nhưng dù tinh xảo đến đâu cũng không đủ trước đối thủ như Conn.

Khi Conn chuyển sang bước lớn, chúng được tính toán hoàn hảo—phơi bày điểm yếu di chuyển của Louis. Conn cũng khéo léo đấm Louis khi rút lui. Dù bị đánh giá thấp ở hạng nặng (8/15 trận knock-out), đòn của Conn ngăn Louis áp sát.

Ở cự ly gần, Conn dựng tường phòng thủ và quất đòn, nhưng tài năng ông không tầm thường. Conn liên tục dẫn Louis vào clinch, nghiêng người, đẩy sang, kéo tay, dí đầu vào mặt Louis—làm mọi thứ phá vỡ thăng bằng của Joe. Ông biết phải phá nền tảng Louis. Mất đi thế mạnh, Louis không thể phát huy sức mạnh đặc biệt. Conn sống sót nhờ di chuyển hoàn hảo và cằm thép, trở thành mục tiêu khó hạ nhất. Nghe có vẻ dễ, nhưng mọi đấu thủ thử chiêu này đều bị knock-out—kể cả Conn.

Trích Cách Đấm Bốc:
“…khi Billy đánh hụt cú móc trái, tôi ngay lập tức cross phải vào hàm anh ta và tiếp bằng nhiều straight right khiến anh ta gục xuống. Tôi phải đợi Billy mắc sai lầm.”

Louis chạm đúng vấn đề. Ông không còn ép đối thủ phạm sai lầm như 25 lần giữ đai, mà phải chờ họ sai. Nhưng với Louis, bạn chỉ sai một lần.

“Di chuyển khéo không có nghĩa nhảy nhót lung tung,” trích sách. “Điều đó phá hủy thăng bằng và một cú đấm nhẹ cũng đủ hạ bạn. Di chuyển khéo là đánh lừa đối thủ… và đưa bạn ra khỏi nguy hiểm khi bị đau.”

Đây là Louis tóm gọn: tối giản. Mọi chuyển động có mục đích, không phô trương. Ông thường bị chê và bị so sánh kém Ali—huyền thoại duy nhất khác ở đẳng cấp đó. Tôi không muốn đi sâu, nhưng xin nói rằng di chuyển của Louis, theo cách riêng, ấn tượng không kém Ali. Dù Louis có đủ kỹ thuật để thi triển phong cách Ali, Blackburn đã không cho phép. Ông kéo Louis khỏi tư thế nhón chân để hoàn thiện thăng bằng và tối đa sát thương. Đây là ý Blackburn khi gọi Louis là “sát thủ được tạo ra, không phải tự nhiên.”

Louis, bằng di chuyển thận trọng, giữ sức cho knock-out các hiệp cuối—KO11 Bob Pastor, TKO13 Abe Simon, KO13 Billy Conn, KO11 Joe Walcott—so với chỉ ba lần phải nhờ điểm số—UD15 Tommy Farr, SD15 Arturo Godoy, SD15 Joe Walcott—trong các trận tranh đai.

Không tay đấm hạng nặng nào có di chuyển tốt hơn Louis xét theo phong cách cá nhân.

Nhưng đó không phải lý do bạn xem Louis đấu. Bạn không xem ông vì di chuyển—Ali thì có, Louis thì không.

Bạn xem Louis vì lý do khác. Như Jack Blackburn nói:

“Nắm đấm của cậu, Chappie. Hãy để nắm đấm làm thẩm phán.”

Chúng ta sẽ bàn về những “vị thẩm phán” này trong Phần 2."